معماری هنر ایده

 فرانک لوید رایت

قسمت سوم

نگرش رایت در طراحی ساختمان ها

تمایل و علاقه رایت در طراحی خانه ها به صورتی بود که وی این فضا ها را به صورت فضاهای محصور و پناهگاه مانند می ساخت این نگرش رایت در طراحی حتی در ساختمان های اداری نیز نمود چشم گیری داشت .تا بدان جا که در ساختمانهای اداری کمپانی صابون سازی لارکین (بافلو 1904) و کمپانی واکس سازی جانسن در (راستین 1939) به صورت بارزی نمایان بود .دو ساختمان ذکر شده در فاصلهء بیست سال از هم ساخته شدند و از حیث سیما با هم متفاوتند اما با کمی دقت در شیوهء طراحی آنها میتوان یافت که هر دو از یک دیدگاه و ایدهء معمارانه پیروی می کنند . با نگرش عمیق در این کارها می توان شناختی بیشتر از معماری بزرگ همچون رایت بدست آورد .معماری که ایده های شگرف خود را با هنر معماری جاودان ساخت ، آری (معماری هنر ایده)ایدهای بی نظیر با هنر معماری در آمیخت و زیبایی را خلق کرد.

ساختمان کمپانی واکس سازی جانسن:

در ساختمان اداری این کارخانه که طی سال های 39-1937 ساخته شدههمچون کارهای گذشتهء رایت (ساختمان اداری لارکین)از مجموعه ی فضاهای مستقل تشکیل شده است .کل مجموعه در یک طبقه احداث شد و یکی از علل شهرت این ساختمان ستون های عجیبی بود که در آن قرار گرفت :ستون هایی قارچ مانند .ذکر این نکته لازم است که توجه اصلی خود رایت در این ساختمان معطوف به ورود نور طبیعی به داخل آن و روشنایی آن بود.این ساختمان در مرکز شهر راستین بنا شده بود .

قسمت دوم

  این مقاله قصد دارد تا به رویکرد معماری آلی از دیدگاه  رایت اشاره کند.

از آغاز تاريح در زمينه ي هنر و معماري كوشش بشر براي به نظم آوردن و تفوق بر محيط خود به دو صورت مشخص بروز كرده است: هندسي و آلي يكي منطقي و قابل محسابه، ديگري (با مقياس هاي منطقي موجود) غير قابل محاسبه. شواهد اين دو نحوه ي متقاوت كار براي حل مسائل در تمام فرهنگ هاي جهان، چه كهن و چه تازه وجود دارد. از آغاز تمدن شهرهائي بوده اند كه براساس نقشه هاي منظم انديشيده اي گسترش يافته اند و شهرهائي كه به حالت طبيعي چون رشد يك درخت توسعه يافته اند. يونانيان قديم معابد خود را كه داراي تناسبات هندسي بودند. سر به آسمان جنوبي كشيده و بر بالاي تپه هاي سنگي «اكروپليس» بنا نهادند. دهكده هاي جزاير يونان كه بر رأس تپه ها بنا گشته اند با ساختمانهاي سنگي سپيد خود از دور شناختني هستند زيرا كه شكل منظم و ديوارهاي سپيد اين دهكده ها كه به شيوه ي هندسي شكل يافته و بنا گشته اند در تضادي آشكار با مناظر طبيعي اطراف خود هستند.

چند وقت قبل در هین مرور صفحات وب(فارسی)با نکتهء عجیب و البته قابل تاملی روبه روشدم با کمی دقت میتوان فهمید که مطلب جامعی در صفحات وب فارسی در مورد «فرانك لويد رايت» سلطان معماری قرن بیستم خالق آثاری ارزشمند همچون( خانه های سان تاپ –رویال هتل-ساختمان لارکین و.....)به چشم نمی خورد. در یک مجموعهء سریالی از مقالات سعی بر آن دارم تا گوشه ای از هنر این معمار بزرگ را پاس دارم.

قسمت اول

«رايت» و بسط معماري در آمريكا

بي ترديد «فرانك لويدرايت» از ميان تمام معماران معاصري كه كارشان از قرن نوزدهم آغاز شد دور انديش تر بود. وي نابغه اي بود كه چشمه ي فياض قريحه اش هرگز به خشكي نگرائيد و استعدادش به وصف نمي آيد. كار وي از اعصار مختلف به خصوص از معماري ديرين خاور دور متاثر بود. اما نه به شيوه ي ديگر معماران قرن نوزدهم كه تقليد را بهانه ي عدم ابتكار كرده بودند بلكه مانند «ماتيس» نقاش فرانسوي كه از هنر زنگي الهام گرفت و اين الهام با درك و تاثري عميق همراه بود. با اين همه كار »رايت» بيشتر از كار هر معمار آمريكائي ديگر روحيه ي سرزمين خود را داشت. فهميدن كارهاي «رايت» محتاج مطالعه اي دقيق و عميق است و درك شخصيت قوي وي كه در هر نكته اي از كارهايش تجلي داشت به آساني ممكن نيست. اثرات قرن نوزدهم هنوز در «رايت» باقي بود اما وي به تنهايي به آن كه نقاشان و مجسمه سازان معاصر وي او را ياري كرده باشند تصوري نو در معماري آفريد.

تحقيقي در حركت «فوتوريسم»

«تصور زمان» در دهه نخستين قرن حاضر در علم فيزيك تغييري عميق صورت گرفت كه شايد مهمترين تغيير در اين علم از زمان ارسطو و فيثاغورث تا آن زمان باشد. اين تغيير، بيش از همه چيز، «تصور زمان» را ديگرگون كرد. پيش از اين دو تعبير درباره ي «زمان» وجود داشت. نخست تعبيري عيني كه زمان مستقل از اشياء و پديده هاي ديگر بي آنكه توجه شخص بدان تأثير كند پيش مي رود. دوم تعبيري ذهني كه زمان فقط به شخص بستگي دارد و به حواس او مربوط است. با آغاز نخستين دهه قرن نوزدهم تعبيري ديگر به وجود آمد كه نتايج بسيار پر اهميت بر آن مرتبت بود. نتايجي كه امروز نمي تواند ناچيز و يا ناديده گرفته شود.

 به سال 1908 رياضيدان بزرگ «هرمان مينكوسكي» در جامعه ي محققين علوم طبيعي در آلمان براي نخستين بار با اطمينان و به دقت اعلام كرد كه تصور زمان از اين پس تغيير مي يابد. وي گفت: «فضا به تنهايي و زمان به تنهايي محكوم به نسيتي است و تنها وحدتي از اين دو حيات آنها را ميسر مي دارد.»

تازه ترین نمودهای قدرتی خلاقه در معماری جدید نخست در فنلاند به منصهء بروز رسید و سپس در برزیل. سهم فنلاند که از دموکراسی کامل برخوردار است در این نوآوری ایجاد طرحهای آرام و ترکیب معماری جهانی و معماری بومی بود.برزیل که دائم به شورشهای آمریکای جنوبی تهدید میشود با مجموعهء ساختمان هائی که از زیبائی شگفت انگیز برخوردارند و نماهایشان تلالو درخشندگی دارد . زیبائی خطوط و فرم را به معماری معاصر عرضه داشت. با ورود ژاپن به جریان اصلی معماری معاصر برای نخستین بار خاور دور در پیشرفت معماری امروز سهم موثر گرفت . قبل از این معماری غرب از معماری کهن ژاپنی وچینی الهام گرفته بود :فی المثل در قرن هیجدهم این تاثیر در سبک (رکوکو ) آشکار گشت و یا در قرن نوزدهم که الهام از مشبک کاری های ژاپنی قوهء ابتکار وتخیل هنرمندان مغرب زمینی را آزادی بخشیده وتاثیری عمیق تر داشت .

 اما امروزه وضع دیگر گونه است .تاثیر ژاپن بر غرب دیگر محدود به معماری کهن این سرزمبن نیست . در غرب دیگر اعتقاد محض به صنعت تزلزل یافته است. و تمدنی که در حال تکوین است ممکن است راه به وحدت معنوی شرق وغرب برد.مغرب زمین اکنون بار دیگر متوجه نکته ای میشود که ژاپن هرگز فراموش نکرده است : پیوستگی ثبات وتجارب انسانی .شکفتگی معماری ژاپن از یک جانب از سنتی مایه می گیرد که از دیر باز در این سرزمین وجود داشته است.و از جانب دیگر از قدرت خلاقهء معمارانی که زمانی شاگرد (لو کر بوزیه ) بوده اند و از معماری غرب ملهم اند. 

  ممکن است تصور شود که تاثیر غرب بر معماران ژاپنی از طریق فرانک لید رایت حاصل آمده باشد و (امپریال هتل) که رایت در توکیو ساخت (۲۲ـ۱۹۱۷) منشاءاین تاثیر باشد. اما این تصور صحیح نیست.طر ح این هتل بیشتر از معماری چینی متاثر است .تاآن که نمایندهء زندگی معاصر در ژاپن باشد .اگر چه بر اثر زلزلهء ۱۹۲۳ ژاپن کوچکترین آسیبی به این هتل وارد نیامد (و این خود میرساند که در تبعیت از شرایط محلی ژاپن ساخته شده است ).

اما ریزه کاری های آن چندان است که به هیچ روی نمی توام آن را وسیلهء تحرک معماری جدید در این کشور دانست . تلفیق معماری غرب وشرق در این کشور از طریقی دیگر صورت گرفته است .معماران معاصر ژاپنی از جمله (مائکاوا) و (ساکاکورا) با شاگردی در آتلیهء (لوکربوزیه) رموز کار را از وی آموختند .و(لوکربوزیه)معماری بود که بیش از هر معمار غربی دیگر می دانست چگونه با الهام از گذشته شاهکار های جاوید در عصر حاضر بیافریند .