X
تبلیغات
معماری هنر ایده - طراحی سالن های نمایش 4
معماری و دکوراسیون

سالن تماشاچیان

به طور کلی طراحی سالن که مخاطبین در آن قرار می گیرند به عوامل متفاوتی چون نوع تئاتر و نمایش نوع صحنه و به طور کلی بستگی به شیوه ی طراحی دارد. یکی دیگر از عناصری که در فرم و طراحی این فضا موثر است تعداد صندلی هاست.

اگر چه تعداد صندلی امکان اجرای فعالیت های متنوع تر و در عین حال بازگشت مالی بیشتری را فراهم می کند. اما تعداد کمتر صندلی ها در تئاتر صمیمیت و زاویه ی دید بهتری برای مخاطب و بازیگر به ارمغان می آورد. چشم انسان جزئیات چهره را از فاصله ی بیشتر از 20 متر تشخیص نمی دهد و به دلیل همین محدودیت ها و برای داشتن هندسه ای واضح در تئاترهایی که صحنه در انتهای آن قرار می گیرد. عرض سالن به گونه ای است که تنها تعداد محدودی از تماشاچیان در زاویه ی دید معقول و با رابطه ی نزدیک با بازیگر قرار می گیرند. برای جانمایی بیشتر در این فضاها می توان از بالکن های مماس استفاده کرد. در مراکز همایش معمولاً جایگاه حضار به اتاق های کوچکتر تقسیم می شوند که این مهم به واسطه ی پارتیشن های کشویی و تاشو امکان پذیراست. این عمل در مورد تئاترهایی که دارای کف پلکانی هستند، دشوار است ابعاد جایگاه به نوع صندلی ها بستگی دارد و فاصله ی بین صندلی ها را تعیین می کند. در شروع کار طراحی جایگاه باید تیپ صندلی ها مشخص شود. حداقل مساحت لازم برای صندلی های قدیمی 40× 80 سانتیمتر است. عرض این صندلی ها 40 سانتی متر است. اما ابعاد صندلی های جدیدی متفاوت اند. گاه با فاصله ای حدود 5/1متر برای صندلی هایی با عرض 75 سانتی متر طراحی می شوند. صندلی ها را معمولاً در ردیف های خطی یا به صورت منحنی می چینند. در برخی از تئاترها به صورت زاویه ای نیز چیده می شوند. با دقت در نحوه ی چیدن صندلی ها می توان شکل صحیح چیدمان را یافت. اما در حالت کلی هر چه شعاع کوچکتر باشد بهتر است و تماشاچیان بیشتری می توانند رو به صحنه بنشینند اما باید فضای کافی برای مسیر رفت و آمد بین صندلی ها در نظر گرفته شود.

تئاترهای یک بالکنی نسبت به تئاترهای چند بالکنی ارجعیت دارند چرا که هم از نظر نیروی کاری و هم از نظر طراحی محل خروجی ساده ترند و تماشاچیان در آنها احساس راحتی می کنند و مشکل دیگری که در تئاترهای چند بالکنی ایجاد می شود حبس صدا در باکس های بالکن هاست که اشکال عمده ای محسوب می شود. حداکثر مقدار اختصاص داده شده برای نسبت D به H مربوط به بالکن های پیش آمده در مورد کنسرت ها 1 به 1 و برای اپرا و نمایش 2 به 1 است. در مورد بالکن ها این نسبت را می توان بزرگتر انتخاب کرد زیرا در این نوع بالکن انرژی صوت انعکاسی از پشت به صندلی های ردیف عقب می رسد. ردیف های عقب باید نسبت به گویندگان وسط صحنه خط دید واضحی داشته باشند. طرح قسمت های پیش آمده ی بالکن طوری است که جلوی شعاع دید را سد نمی کند. حداکثر زاویه ی دید بالکن به صحنه 30 درجه انتخاب می شود. ارتفاع یک فرد در حالت نشسته 1 تا 20/1 متر است؛ گام بین ردیف های نشستن که با T نشان داده شده است، معادل 80 سانتیمتر تا 20/1 متر می باشد. با توجه به شکل 3 اگر فرض کنیم که شخص تماشاگر از میان دو نفر جلویی و از بالای سر شخصی که دو ردیف جلوتر نشسته به صحنه نگاه کند، حداقل C به ازای هر ردیف 605 سانتیمتر خواهد بود، که به صورت C1=605cm نشان داده می شود. اگر C2=13cm باشد، باعث می شود که یک تماشاگر با قدّ متوسط بتواند از روی سر تماشاگر جلویی صحنه را ببیند. در حالت کلی دید مطلوب بدون حرکت اما با حرکت جزئی سرو چشم حدود 60 درجه خواهد بود. طول ردیف ها به ازای هر راهرو حداکثر 16 صندلی است و در حالتی که برای هر چهار راهرو یک در خروجی جانبی به عرض یک متر در نظر گرفته شود، به ازای هر راهرو 25 صندلی مجاز است، و برای هر تماشاچی نشسته باید حداقل مساحتی برابر با نیم متر مربع در نظر گرفته شود.

آکوستیک

سطوح محدّب و نامنظم باعث پراکندگی امواج صوتی می شوند. گنبد ها، طاق هاو سایر سطوح بزرگ مقعر می توانند مشکلات آکوستیکی ایجاد کنند. در کنسرت ها برای طولانی شدن زمان بازآیی صوت لازم است ارتفاع سقف بیشتر در نظر گرفته شود. حجم محوطه ی حضار به ازای هر صندلی 2005 تا 30 متر مکعب طراحی می شود. در مورد سالن های نمایش و سخنرانی برای کوتاه کردن زمان انعکاس صوت ارتفاع سقف محوطه را کوتاه تر انتخاب می کنند و حجم محوطه به ازای هر صندلی 705 تا 14 متر مکعب است. در سالن کنسرت جایگاه حضّار و صحنه به عنوان یک حجم در نظر گرفته می شود. در سالن های چند منظوره برای تأمین این شرایط از پوسته ی قابل مونتاژ به عنوان پوسته ی ارکستر و از کل صحنه به عنوان صحنه ی نمایش استفاده می کنند. برای تأمین نیازهای آکوستیکی، ممکن است سطوح منعکس کننده ی صوت در سقف محوطه ی ارکستر را تا بالای جایگاه حضار گسترش دهند.

فضاهای عمومی

لابی

حس غالب فضاهای عمومی مثل لابی، حس انتظار و تجمع و برقراری ارتباط با دیگران است. مخاطبین نه تنها برای دیدن نمایش بلکه برای تعاملات اجتماعی، خوردن و آشامیدن، گفتگو و گذراندن اوقات فراغت به این مکان می آیند. بنابراین فضاهای عمومی چه در داخل و چه در خارج باید وسیع باشند. راهروها و کریدورهای ارتباطی باید حداقل 2040 متر عرض داشته باشد. به طور کلّی اصول طرّاحی تئاتر از طریق مختلفی بر روی لابی متمرکز شده است و این تأکید بی جایی نیست؛ چون اولأ لابی تجربه ی آرامش و احساس لذّت مورد نیاز مشتری را تأمین می کند؛ ثانیأ طرح و مصالحی که در این فضاها به کار برده
می شوند، نتایج قابل توجهی از نظر بصری در جلب مشتری خواهد داشت؛ ثالثأ این فضای عمومی بزرگترین شانس برای خلق یک زمینه ی معماری است؛ و رابعاً اینکه فضاهای مربوط به مشتریان خیلی بیشتر از فضاهای پشت صحنه برای معمار ملموس است.

ورودی

طراحی ورودی باید به گونه ای باشد که سبب ازدحام در معابر عمومی نگردد و از تجمع افراد در پشت در جلوگیری شده و هر فرد به راحتی بتواند بلیط تهیه نموده و وارد سالن شود. در هر متر مربع حداکثر 6 نفر می توانند قرار بگیرند. اما در حالت خطی (صف) هر 4نفر به صورت طولی به 1087 متر فضا نیازمند است. یعنی به طور کلی باید سازماندهی ورودی به صورت خطّی باشد.

سیرکولاسیون

در یک تئاتر به سیرکولاسیون و نحوه ی دسترسی به فضاهای مختلف، اعم از خصوصی و عمومی، صحنه یا پشت صحنه، باید دقّت و توجه کافی مبذول گردد. دستیابی به همه ی این ارتباطات وقتی بیش از دو تئاتر در یک ساختمان قرار دارد مشکل می شود، چون تماشاگران در ترازهای مختلفی می نشینند، به خصوص اگر صحنه در سطح عادی قرار نگرفته باشد.

این پیچیدگی ها نه تنها در پیوستن فضاهای عمومی و خصوصی وجود دارد، بلکه تداخل مسیرهای حرکتی و رمپ ویلچر نیز بر این پیچیدگی ها می افزاید. اندازه های تخصیص فضایی در ساختمان تئاترهای چند منظوره باید به وضوح تعیین شود.

به هر حال با درک کامل از الگوهای سیرکولاسیون باید به همه ی نیازهای عمومی افراد پاسخ داده شود. به صورت ایده آل در تئاترهای معاصر در کلیه فضاها حرکت و حضور معلولین در نظر گرفته می شود، اگر چه فراهم کردن چنین امکاناتی در همه ی سطوح نشیمن امکان پذیر نیست. ارتفاع تماشاچیان معلول که روی ویلچر نشسته اند بلندتر از ارتفاع اشخاص نشسته روی صندلی های عادی تئاتر است. اندازه کف تا محل نشستن برای افراد معلول بلند قدتر از 160سانتیمتر، 52050-47050 سانتیمتر در نظر گرفته
می شود، که برای افراد عادی 45-4205 سانتیمتر است. اگر اندازه راهروها استاندارد باشند، ویلچرها نمی توانند در جلوی صندلی های ثابت تئاتر قرار بگیرند. ارتفاع و شیب کف نیز باید تنظیم شده باشد و دسترسی از سمت راهروهای ورودی به راحتی صورت پذیرد. بهتر است علاوه بر ویلچر یک معبر ثانویه برای عبور همراهان معلولین در نظر گرفته شود. گاهی رمپ ها و بالابر هایی نیز برای انتقال ویلچر به بالکن ها تعبیه می شود. پس در حالت کلی درب جلویی سالن نمایش به سمت تالار، لابی، نشیمن و باجه ی فروش بلیط همگی باید بدون نشانه های گرافیکی روشن و واضح باشد؛ و در فاصله ی میان برنامه تماشاگر نباید با الگوهای سیرکولاسیون غلط و مبهم گیج شود.

خروجی ها

محل صحنه باید که شخص در هر موقعیتی که روی سن قرار گرفته به راحتی به یک خروجی دسترسی داشته باشد. هر قسمت باید شامل دو خروجی باشد و یکی از آنها از طریق لابی بدون تهویه به هوای آزاد منتهی گردد. حداقل عرض خروجی ها باید با آیین نامه ی مربوط سازگار باشد. شرایط مورد نیاز خروجی ها از طبقه ی زیرزمین و اتاق تعویض لباس یکسان است. یکی از خروجی ها باید مستقل از محوطه ی صحنه باشد و یکی از آنها باید از اتاق تعویض لباس مستقیمأ به هوای آزاد باز شود. اندازه عرض درب ها و کریدورها باید با شرایط ضروری برای خروجی سازگار باشد. لازم است که درب ها برروی جریان خروج مردم و به طرف بیرون باز شود و غیر از پیچ فشاری قفل دیگری روی آنها نصب نباشد. نرده ها می توانند تا 705 سانتیمتر به طرف کریدور خروجی پیش آمدگی داشته باشند، اما در مورد درب ها نباید چنین مانعی وجود داشته باشد؛ در حالت کلّی بسته شدن خودکار درب ها و ضدّ حریق بودن آنها ضروری است.

راه پلّه

راه پلّه هم باید با شرایط خروجی سازگار باشد، در عرض آنها هیچ مانعی نباید موجود باشد، فاصله ی آنها از یک دیوار تا دیوار دیگر و یا از نرده تا دیوار باید خالی باشد. در یک راه پلّه ی مستقیم تعداد پله ها نباید بیش از 16 عدد باشد، در صورت عدم وجود انحنا در ردیف پله ها مجاز نیستند بیش از دو ردیف پلکان در طراحی در نظر بگیرید، مگر اینکه ارتفاع پله ها به 12 سانتیمتر کاهش داده شود. پاگردهای موجود در بالا و پایین یا بین سلسله پله ها باید دارای عرض مورد لزوم باشد و ارتفاع پله ها نباید بیش از 15 سانتیمتر باشد. حداقل گام پله 30 سانتیمتر انتخاب می شود.

سرویس های بهداشتی

فضای مورد نیاز برای 8 توالت و دستشویی 30 متر مربع در نظر گرفته می شود و چون جزء فضاهای درجه ی سوّم محسوب می شود، نباید نمایان باشد، ولی در عین حال دسترسی به آن باید آسان باشد.

پارکینگ

پارکینگ باید به گونه ای طراحی شود که فرد از اینکه به تئاتر آمده است، پشیمان نشود! به طور کلّی تا حد امکان باید از امکانات ویژه ی سایت برای محوطه ی پارکینگ استفاده کرد؛ مثلأ اگر سایت در مجاورت تپه ای سکومانند واقع شده است، می توان از همان تپّه به عنوان پارکینگ استفاده کرد؛ و نکته ای که در مورد طراحی پارکینگ تئاتر نسبت به سایر پارکینگ ها باید مورد توجه قرار گیرد این است که در تئاترها تماشا چیان همگی با هم می رسند و همگی با هم فضا را ترک می کنند. بنابراین باید یک طراحی صحیح نسبت به این موضوع صورت بگیرد. به طور کلی از نظر ابعاد و اندازه برای هر 10 خودروی سبک 170 متر مربع فضا نیاز است و اگر پارکینگ در زیر ساختمان قرار بگیرد، فضای رمپ و تهویه ی مناسب هم باید لحاظ شود.

سایت و محلّ مناسب

آمفی تئاترها معمولأ در بطن شهر و برای ترفیع برخی از اهداف فرهنگی، یا شاید برای بازسازی نقاط کهنه شهر یا در کنار رستوران ها یا فروشگاه های بزرگ شکل گیرد. برای طراحی یک آمفی تئاتر برنامه ریزی شهری و قرار گیری آن در فضایی که مورد استفاده و توجه مردم است، حائز اهمیت است. این موضوع که چه فضاهایی در مجاورت آمفی تئاتر قرار می گیرد و اینکه آیا دسترسی به آن برای همه افراد و اقشار مختلف جالب و امکان پذیر است، اهمیت ویژه ای دارد. حال اگر آمفی تئاتر در سایتی در حومه ی شهر ساخته شود، در طراحی آن باید توجه کافی نسبت به آینده، موقعیت همجواری ها، امکانات و دسترسی های سایت مبذول گردد.

نورپردازی

در ساختمان که به منظور بر پایی تئاتر و نمایش احداث می شود، چه از داخل و چه از خارج باید به جذابیت و چشمگیر بودن آن توجه کافی مبذول شود.نمای بیرونی تئاتر باید حامل این پیغام باشدکه«در این مکان اتفاق ویژه ای درحال رخ دادن است».با توجه به تئاتر های سنتی و چادرهای نمایش که سراسر نورانی و پر از شورو هیجان بودند و با یک نظر دیده می شوند و می شد هیاهوی آنان را شنید و یا صحنه رسیدن مهمان ها،گفتگوی هیجان انگیزآنها پیش ازنمایش و هجوم آورد نشان برای جاگرفتن را تصورکرد.یک تئاتر مکانی برای پاسخگویی به این انتظارات است.بنابراین طراحی نورپردازی آن باید تمامی این صحنه هارا تداعی کند.

لابی اولین مکانی است که مستقیما متفاوت بودن تجربه تئاتر از اتفاقات روزمره ی دنیای بیرون را بیان می کند. از نظر تاریخی نیز تئاترها محیط های قدرتمند وخیال انگیزتری نسبت به سایر ساختمان ها بوده اند. چون آنها روح زندگی را در خودجای می دهندو نورپردازی ابزاری برای رسیدن به این هدف است. در طراحی تک تک فضاها از خیابان به سالن نمایش طراح باید به نیازهای بصری و مطابقت آنها پاسخ گویند؛ با توجه به اینکه مدتی طول می کشد تا سیستم بینایی انسان پس از وارد شدن از فضایی با شدت نور زیاد به فضایی کم نور، خود را تطبیق دهد، پیدا کردن صندلی برای فردی که در یک بعد از ظهر آفتابی وارد سالن تاریک تئاتر شده، دشواراست. پس سالن ورودی و لابی ابزارهایی هستند که زمان لازم برای تطابق چشم را در اختیار تماشاچیان قرار می دهند.

در تئاترهایی که چند سالن نمایش دارند و همگی از یک لابی مرکزی منشعب می شوند، راهیابی و سیرکولاسیون صحیح چالشی تلقی میشودکه تنها از طریق نورپردازی وتوانایی آن در تفکیک فضایی به عنوان ابزاری قدرتمند امکان پذیر است.نکته دیگری که باید در نورپردازی سالن نمایش موردتوجه قرارگیرد، این است که سالن نمایش برای رعایت استانداردها از نظرابعاد و تهویه و سیرکولاسیون عظیم تر و بزرگتراز آن است که انسان به آن احتیاج دارد. بنابراین در حالت کلی این نور پردازی است که به فضا صمیمیت بخشیده و مقیاس و سبک معماری فضا را به نمایش می گذارد.

مطابق استانداردها برای داشتن دیدکامل روشنایی بین 5 تا 15 فوت کندل برای سیرکولاسیون و برای فضایی که نیاز به مطالعه وجود دارد 10 تا 30 فوت کندل است. با استفاده از شمع های ساده میتوان در قسمت های پیش آمده بالکن ها و یا سقف های حصیری آمفی تئاتر فضای مطلوبی را طراحی کرد.درمورد نورپردازی صحنه نیز می توان به صورت آزادانه از انواع نورهای سه بعدی و انواع رنگهای متناسب با نوع برنامه استفاده کرد، تا انرژی و حس مورد نیاز نمایش فراهم شود. بنابراین طراح بیشتر از تعداد نورها و عوامل جانبی ،باید به سلسله مراتب دید و اینکه چه مقیاسی مورد نیاز است و یا اینکه چه چیز باید نزدیکتر دیده شود و یا چه چیز دورتر توجه کند .علاوه بر این ویژگی ها، نور پردازی در ایمن بودن فضا و عبور و مرور نقش به سزایی دارد. مثلا وقتی پله ها فرش شوند، دید اندک باعث به وجود آمدن خط آسیب دیدگی می شود؛ اما می توان با چراغ های پولکی نصب شده در کف پله ها، این خطر را کاهش داد.

انتخاب منابع نور

انتخاب منابع نور همیشه دشوار بوده و امروزه با وجود کدهای استاندارد و ایمنی حتی دشوارتر هم شده است. لامپ های فلورسنت از هر نوع و شکل که باشند و لامپ های هالوژن بسیار مفید و قطعا برای فضاهای پشتی مناسب هستند. عموما استفاده از لامپ های پر فشار سدیم به عنوان منبع نور مناسب است و لامپهای التهابی در پایین ترین درجه ی اهمیت قرار دارند.

تعمیرو نگهداری

طراحی سالن های نمایش که سقف مرتفع و پیچیده و کف های مطبق و صندلی های ثابت دارند، بدون در نظر گرفتن مسیرهای مسطح برای قرار گرفتن بالابر، دسترسی به چراغ های نصب شده و تجهیزات معلق از سقف، غیرممکن است. بالابرها فقط در کف مسطح اتاق ها و اتاق های چند طبقه مورد استفاده قرار می گیرد. از طرفی منابع نور التهابی نیز از سایر لامپ ها عمر کمتری دارند و باید به جای آن از لامپ هایی با طول عمر بیشتر برای جلوگیری از تعمیرات بعدی که بسیار دشوار و پر هزینه اند، استفاده نمود.

سخن آخر

خلاقیت و ابتکارات تئاتری را به هنرمندان تئاتر بسپارید و فراموش نکنید که معماری ظرف نمایش است نه خود نمایش. تاریخ معماری مدرن پر از نمونه های مختلفی از طرح ها و نقشه های تئاترهای به اصطلاح ایده آل است که هرگز ساخته نشده اند؛ طرح های بدیع و پیچیده ای که توسط معماران ابداع می شوند، اما هرگز برای هنرمندان تئاتر خوش آیند و ملموس نیستند و آنها را مجبور به عمل کردن در چارچوب این فضای ناخوش آیند می کنند.

تئاترهای این چنینی تک بعدی بوده و تنها از یک جهت قابل ملاحظه اند. یا از لحاظ تصویر و نمایش صحنه و یا از لحاظ تکنولوژی و یا هندسه انتزاعی ؛آنها یک اصل مهم را فراموش کرده اند و آن این است که باید در این فضایی صادقانه؛ بازیگر و تماشاچی را به صورت همزمان تحت تاثیر قرار داده و منبع الهام آنها باشند، نه این که در چهار چوب خاصی محدودشان کنند.

یک تئاتر موفق فارغ از فرم و شکل و کانسپب طراحی، به طریقی لایه بندی و عملکردی میشود که مصرف کننده از بودن درآن فضا، بدون اینکه متوجه اصول معماری باشد، لذت ببرد.

منبع:مجله هنر و معماری

برای مطالعه بیشتر و درک بهتر مطلب به مجله هنر و معماری مراجعه کنید.

+ نوشته شده در  دوشنبه 20 تیر1390ساعت 6 PM  توسط وحید کمانه  |